Rok 2026 - Górale i obrzędy pasterskie odzyskują głos w regionie

Zapach dymu z ogniska, dźwięk dzwonków i pierwsze stada na beskidzkich halach. W województwie śląskim zaczyna się coś więcej niż sezon – zaczyna się opowieść o ludziach, którzy od pokoleń żyją w rytmie gór. Rok 2026 będzie należał do górali i ich świata, który wciąż trwa, choć wielu zna go już tylko z opowieści. Decyzją Sejmiku Województwa Śląskiego, podjętą jednogłośnie na mocy uchwały nr VI/XX/12/2024 z dnia 20 października 2025 r., rok 2026 ogłoszono Rokiem Górali i Obrzędów Pasterskich. Inicjatywa wyszła od przewodniczącego Jacka Jarco i wpisuje się w szerszy kontekst – ten sam rok został przez ONZ uznany za Międzynarodowy Rok Pastwisk i Pasterzy.

W Beskidach tradycja nie jest muzeum – ona dzieje się tu i teraz

Na południu województwa śląskiego pasterstwo nie jest tylko historią zapisaną w książkach. Wciąż działa tu około 25 baców, którzy prowadzą swoje stada w Beskidach i na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, kontynuując rytm życia wyznaczany przez naturę. To właśnie oni podtrzymują tradycję bacowania – jednej z najstarszych w Karpatach, sięgającej XIV wieku i czasów wołoskich pasterzy. To wtedy zaczęły powstawać sałasze, a wraz z nimi kultura wypasu, produkcji serów i codziennej pracy na hali.

Dziś ta tradycja to coś więcej niż gospodarka. To cały świat wartości – praca, gościnność, przywiązanie do ziemi i wspólnoty. To także język, muzyka, stroje i obrzędy, które przetrwały mimo zmian cywilizacyjnych. Nieprzypadkowo bacowanie zostało wpisane na **Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego**.

Rychwałd i redyk otworzą rok pełen wydarzeń

Symboliczny początek obchodów zaplanowano na 19 kwietnia 2026 r. w Rychwałdzie, gdzie odbędzie się tradycyjne Rozpoczęcie Sezonu Pasterskiego w Województwie Śląskim. To moment, gdy owce wracają na hale, a bacowie i juhasi rozpoczynają kolejny cykl pracy. Dzień później, 20 kwietnia, w siedzibie Sejmiku Województwa Śląskiego zaplanowano uroczystą inaugurację roku z udziałem środowisk góralskich, samorządowców i instytucji kultury. Koordynacją wydarzeń zajmuje się Regionalny Ośrodek Kultury w Bielsku-Białej, kierowany przez Anetę Legierską-Bujok. W kolejnych miesiącach mieszkańcy i turyści będą mogli:

• zobaczyć wypas owiec na żywo na beskidzkich halach
• spróbować wyrobu tradycyjnych serów
• wziąć udział w warsztatach obróbki wełny
• spotkać się z bacami i juhasami, którzy opowiadają o swojej codzienności

Górale Śląscy i Żywieccy – wspólne korzenie, żywa tożsamość

Choć różnią się detalami, Górale Śląscy i Żywieccy tworzą bliskie sobie grupy etnograficzne. Ich świat to efekt wielowiekowej historii – od migracji wołoskich osadników, przez rozwój wsi górskich, aż po współczesne próby zachowania tradycji w zmieniającym się świecie. Jeszcze kilka pokoleń temu całe rodziny spędzały miesiące na halach. Z czasem życie przeniosło się do dolin, ale pasterski rytm nie zniknął. Dziś wraca – także dzięki programom takim jak #OwcaPlus, który wspiera wypas jako element ochrony krajobrazu i bioróżnorodności. Ten ogłoszony rok to nie tylko seria wydarzeń. To zaproszenie, by zobaczyć z bliska coś, co często mijamy w pośpiechu – żywą kulturę, która nie potrzebuje sceny, żeby istnieć. Wystarczy wyjść w góry, zatrzymać się na chwilę i posłuchać.