Grób powstańca śląskiego w Dankowicach otrzyma znak pamięci IPN

Na cmentarzu parafialnym w Dankowicach zostanie upamiętniony człowiek, który walczył w powstaniach śląskich, kampanii obronnej 1939 roku i konspiracji. Uroczystość organizuje katowicki oddział Instytutu Pamięci Narodowej. Znak „Tobie Polsko” pojawi się na grobie kpt. Waleriana Fajfera, którego wojenne losy prowadziły od Śląska i Wołynia po Berlin, Dębicę oraz więzienie UB w Świdnicy.

• Uroczystość na cmentarzu w Dankowicach
• Od ułana do instruktora w Bielsku
• Aresztowania, roboty przymusowe i powrót do Dankowic

Uroczystość na cmentarzu w Dankowicach

Spotkanie odbędzie się w poniedziałek, 21 września 2026 roku, o godz. 11.00 na cmentarzu parafialnym w Dankowicach. Wezmą w nim udział przedstawiciele Instytutu Pamięci Narodowej, władz samorządowych oraz zaproszeni goście.

Oznaczenie grobu znakiem „Tobie Polsko” ma przypominać o zasługach Waleriana Fajfera i jego udziale w walce o niepodległość. Inicjatorem uroczystości jest Oddział IPN w Katowicach.

Fajfer urodził się 8 grudnia 1906 roku w Dankowicach. Jako młody człowiek uczestniczył w drugim i trzecim powstaniu śląskim. Służył w 6. kompanii 2. Pułku Piechoty Pszczyńskiej. Później działał w organizacjach zrzeszających uczestników powstań i został wyróżniony Śląskim Krzyżem Powstańczym.

Od ułana do instruktora w Bielsku

W okresie II Rzeczypospolitej Fajfer wybrał zawodową służbę wojskową. Był ułanem 19. Pułku Ułanów Wołyńskich w Ostrogu na Wołyniu, gdzie ukończył szkołę podoficerską. Następnie służył w 21. Dywizji w Bielsku. Pracował tam jako wachmistrz kawalerii i instruktor przysposobienia obronnego.

We wrześniu 1939 roku uczestniczył w walkach obronnych na terenie Czechowic i Dziedzic. W tym samym czasie powierzono mu zadanie wywiezienia części maszyn oraz tajnych dokumentów z Walcowni Metali Dziedzice. Podczas niemieckich nalotów przewiózł je aż do Dębicy.

Po zakończeniu kampanii obronnej zaangażował się w działalność konspiracyjną. Od listopada 1939 roku do 25 maja 1940 roku działał w Związku Walki Zbrojnej, później Armii Krajowej. Pełnił funkcję zastępcy dowódcy plutonu.

Powiązany artykuł

Uroczystość oznaczenia grobu powstańca śląskiego śp. kpt. Waleriana Fajfera znakiem pamięci „Tobie Polsko”

Aresztowania, roboty przymusowe i powrót do Dankowic

W maju 1940 roku został zatrzymany przez gestapo w Dziedzicach. Przewieziono go do Bielska, a następnie do Berlina, gdzie był brutalnie przesłuchiwany. Niemcy podejrzewali go o napady zbrojne na swoich funkcjonariuszy i działalność antyhitlerowską.

Po zwolnieniu 28 grudnia 1940 roku ponownie trafił w ręce gestapo już w styczniu 1941 roku. W latach 1942–1945 pracował przymusowo w Berlinie w firmie Henning & Heuer. Był także więźniem obozu koncentracyjnego w Nardenham.

Do rodzinnych Dankowic wrócił w sierpniu 1945 roku. Niedługo później został aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa w Dziedzicach i przewieziony do aresztu w Świdnicy. Tam był torturowany. Skutki wojennych doświadczeń i przemocy odczuwał do końca życia, zmagając się z poważnymi chorobami.

Po wyjściu z więzienia pracował do 1950 roku w kamieniołomach w Świdnicy. Później, ze względu na swoją przedwojenną działalność patriotyczną, nie mógł znaleźć zatrudnienia w pobliżu domu. Podejmował więc pracę księgowego na Dolnym Śląsku, a następnie został cieślą.

Walerian Fajfer zmarł 16 stycznia 1984 roku. Dwa lata później, uchwałą Rady Państwa, został pośmiertnie mianowany podporucznikiem w uznaniu zasług bojowych. Znak „Tobie Polsko” na jego grobie będzie kolejnym trwałym przypomnieniem tej biografii.

na podstawie: Starostwo Powiatowe w Bielsku-Białej.