Mały kościół tuż za katedrą - jak Trójca Przenajświętsza zapisała się w historii Bielska-Białej

W małej świątyni przy ul. Jana Sobieskiego kryje się zaskakująca opowieść o przeobrażeniach miasta - od cmentarnej kaplicy przez magazyn miejski po garnizonowy kościół. W nowej książce historyk Wojciech Kominiak zbiera fotografie i opowieści, które wydobywają z pamięci zapomniane wątki. Tam, gdzie wielu widzi tylko sąsiedztwo Katedry św. Mikołaja, autor pokazuje, że budynek ma własną, wartą poznania historię.

• Historia kościoła Trójcy Przenajświętszej - z kaplicy cmentarnej do garnizonowej świątyni
• Bielska-Biała w tle - jubileusze, zdjęcia i współczesne wątki parafii

Historia kościoła Trójcy Przenajświętszej - z kaplicy cmentarnej do garnizonowej świątyni

Pierwotne dokumenty i badania autora wskazują, że miejsce, na którym stoi Kościół Trójcy Przenajświętszej, było używane jako teren pochówków już w drugiej połowie XVI wieku. W początkach XVII wieku wzniesiono tam murowaną świątynię, prawdopodobnie zastępując wcześniejszą, drewnianą kaplicę cmentarną. Przez wieki jej losy były splecione z trudnymi wydarzeniami - pożarami, zmianami wyznaniowymi i urbanistycznymi przekształceniami.

W opracowaniu Kominiaka znalazły się opisy wielokrotnych uszkodzeń budynku - po jednym z największych pożarów w 1808 r. świątynię przez pewien czas wykorzystywano jako magazyn miejski. Później funkcjonowała m.in. jako kościół szkolny; w okresie międzywojennym pełniła także rolę kościoła garnizonowego. Plany z końca lat trzydziestych XX wieku zakładały nawet zmianę jej przeznaczenia na świetlicę organizacji hitlerowskich, lecz wybuch wojny przerwał te zamierzenia.

“Warto nadmienić, że po 1783 r., gdy edyktem cesarskim zlikwidowano miejską nekropolię otaczającą Kościół św. Mikołaja, nieistniejący już dzisiaj cmentarz otaczający Kościół Trójcy Przenajświętszej został na ponad 100 lat miejskim cmentarzem. Warte odnotowania jest również to, że po wielkim pożarze Kościoła św. Mikołaja w 1750 r. kościół leżący tuż za murami miejskimi i przy górnej bramie miejskiej na trzy lata został głównym miejskim kościołem”

• Wojciech Kominiak

Bielska-Biała w tle - jubileusze, zdjęcia i współczesne wątki parafii

Najnowsza publikacja ma formę bogato ilustrowanego opracowania - autor zebrał kilkadziesiąt fotografii, z których wiele trafia do czytelnika po raz pierwszy. W książce znalazło się też miejsce na część współczesną: obszerny wywiad z proboszczem ks. Józefem Oleszką, zdjęcia z życia parafii oraz spis księży i sióstr zakonnych związanych z parafią erygowaną w 1958 r.

Wydawnictwo nawiązuje do kilku jubileuszy:

• 27 maja 1934 - data konsekracji świątyni; w maju 2024 obchodziła ona 90-lecie konsekracji,
• 2018 - od tego roku przez sześć lat w kościele odbywały się nabożeństwa wspólnoty prawosławnej do czasu uruchomienia jej własnej świątyni w Kamienicy,
• proboszcz ks. Józef Oleszko w latach ostatnich świętował m.in. 25-lecie urzędowania i 40-lecie święceń kapłańskich.

Książka pełni funkcję dokumentacyjną - obok części historycznej czytelnik znajdzie fragmenty albumowe, fotografie z prywatnego archiwum jubilata oraz materiały obrazujące parafialne życie. Wiele opisów odkrywa lokalne detale, jak siedemnastowieczne kamienne tablice czy zachowany do dziś wojskowy ołtarz polowy.

Książka Kominiaka to nie tylko zapis faktów - to przypomnienie, że miejskie przestrzenie noszą ślady różnych funkcji i opowieści. Dla mieszkańców oznacza to szansę na odczytanie znanych miejsc na nowo: mały budynek przy ul. Jana Sobieskiego przestaje być tylko tłem katedralnego placu, staje się świadkiem zmian i rocznic, które łączą przeszłość z dniem dzisiejszym. Dla kogoś zainteresowanego historią miasta publikacja jest praktycznym zbiorem źródeł i ilustracji, które ułatwiają zaplanowanie krótkiego spaceru historycznego lub rozmowy przy kawie o tym, jak wyglądało życie bielszczan na przestrzeni wieków.

na podstawie: Urząd Miejski w Bielsku-Białej.