Bielski teatr w filmie i na scenie - Spektakle bez barier zamknęły sezon pełen dotyku i dialogu

Pełna widownia, tłumaczki języka migowego na scenie i audiodeskrypcja w słuchawkach – w Bielsko‑Białej zamknięto kolejną odsłonę projektu, który łączy sztukę z dostępnością. Teatr Polski stał się tego dnia jednocześnie planem filmowym i miejscem intensywnych rozmów o historii, technice i prawach osób Głuchych. Publiczność wyszła stamtąd nie tylko wzruszona, ale i z nowymi doświadczeniami sensorycznymi.

• Pokaz filmu i rozmowa twórców jako finał cyklu Spektakle bez barier
• Warsztaty, makiety i wykłady - teatr jako przestrzeń dotykowego poznawania

Pokaz filmu i rozmowa twórców jako finał cyklu Spektakle bez barier

Podczas zamknięcia projektu, które przy pełnej widowni odbyło się w Teatrze Polskim, zorganizowano projekcję filmu Niebezpieczni dżentelmeni i rozmowę z jego reżyserem Maciejem Kawalskim prowadzoną przez Jacka Proszyka. Pokaz był dostępny dla osób z różnymi dysfunkcjami - film miał napisy i audiodeskrypcję, a na widowni pracowały dwie tłumaczki języka migowego.

“To będzie bardzo wyjątkowe wydarzenie”
— mówiła przed projekcją Joanna Feikisz, koordynatorka projektu.

W filmie budynek Teatru Polskiego udawał zakopiańską scenę z 1914 roku. Reżyser tłumaczył, że przy tworzeniu efektów stawiano na praktyczne rozwiązania:

“Nie chcieliśmy tego zrobić cyfrowo, no bo wciąż jeszcze prawdziwe efekty są prawdziwsze”
— podsumował Maciej Kawalski.

Dyskusja poruszała też lokalne związki z historią – Jacek Proszyk wskazywał na realne kontakty Witkacego z bielskimi środowiskami kulturalnymi, co dla niego miało wymiar niemal metafizyczny.

“Jedną z tych sztuk pokazała tutaj, na deskach tego teatru”
— wspominał Proszyk, zestawiając filmową fikcję z miejscowymi śladami przeszłości.

Warsztaty, makiety i wykłady - teatr jako przestrzeń dotykowego poznawania

Cykl rozpoczął się w czerwcu pokazem musicalu Viva Maria!, a w trakcie lata i jesieni odbywały się spotkania praktyczne: warsztaty kostiumowe, zwiedzanie technicznych zakamarków sceny oraz wystawa dotykowa. Na 18 czerwca w Centrum Seniora otwarto wystawę Dotknij teatru, gdzie można było badać makiety scenografii dotykiem i rozmawiać z autorami eksponatów.

Tworzenie makiet – w skali 1:33 – stało się odpowiedzią na wyzwania audiodeskrypcji spektakli, szczególnie tych mocno symbolicznych, jak monodram Wanda. Scenografowie i twórcy makiet opowiadali o materiałach i technikach, dzięki którym osoby niewidzące mogą „zobaczyć” scenę przez dłonie. Autorki i autorzy podkreślali, że istotna jest nie tylko forma, ale też faktura i elementy ruchome.

W listopadzie, w ramach obchodów 135. sezonu bielskiej sceny, odbyło się spotkanie pod hasłem Teatr ludzi z wykładem Michała Justyckiego na temat kultury Głuchych. Justycki zwracał uwagę na historyczne zakazy języka migowego i ich konsekwencje dla edukacji i życia zawodowego Głuchych.

“Dlaczego zabroniono posługiwać się językiem migowym?”
— pytał retorycznie Michał Justycki.
“Głuchota to nie choroba”
— dodał, podkreślając, że bariera komunikacyjna często wynika z braku dostępu do naturalnego języka.

Publiczność zadawała pytania dotyczące szczegółów filmowych inscenizacji, kosztów produkcji oraz konieczności użycia wulgaryzmów w obrazie – dyskusje przeciągnęły się długo po oficjalnym zakończeniu, co pokazuje, że projekt poruszył wielu uczestników.

Projekt Spektakle bez barier 2025 - edycja XII otrzymał dofinansowanie ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.

Dla mieszkańca: Te inicjatywy pokazują, że dostępność w kulturze to nie tylko napis czy jedno wydarzenie, ale stała praktyka - od audiodeskrypcji i tłumaczeń na język migowy po dotykowe makiety i warsztaty. Warto śledzić repertuar Teatru Polskiego, bo podobne projekty pojawiają się cyklicznie i dają możliwość doświadczenia spektaklu na różne sposoby oraz udziału w spotkaniach z twórcami.

na podstawie: UM Bielsko-Biała.